Η έννοια της υπευθυνότητας και η 
«Χάρτα των ευθυνών του ανθρώπου»

Ερωτηματολόγιο / Συνέντευξη

	
Απευθυνόμαστε σ’εσάς για να σας ενημερώσουμε για μια νέα πρωτοβούλια, ένα διεθνές δίκτυο, που στόχο έχει να ευαισθητοποιήσει πάνω στο θέμα των «ευθυνών του ανθρώπου». Στο δίκτυο αυτό συμμετέχουν οργανώσεις και άτομα (περιβαλλοντικές οργανώσεις, δημοσιογράφοι, ακτιβιστές σε οργανώσεις για τη μη βία, καθηγητές Πανεπιστημίου, κλπ) από την Κίνα, την Ινδία, τη Νέα Ζηλανδία, το Λίβανο, την Αίγυπτο, το Τογκό, τη Ζιμπάμπουε, τη Γαλλία, την Ιταλία, τον Καναδά, τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Χιλή, τη Βραζιλία. Σε όλες αυτές τις χώρες, οι συντονιστές οργανώνουν δράσεις όπως εκπαιδευτικά προγράμματα σε σχολεία, διαλέξεις, σεμινάρια, εκδόσεις φυλλαδίων, δημόσιες συζητήσεις, γύρω από το θέμα της ευθύνης.
Για την Ευρώπη, σε συντονισμό με τους συνεργάτες μας στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες, έχουμε επιλέξει κατ’αρχήν, να καταγράψουμε τις απόψεις διαφόρων κοινωνικών και επαγγελματικών ομάδων σχετικά με το θέμα της ανθρώπινης «ευθύνης». Στο πλαίσιο αυτό, σας παρακαλούμε να απαντήσετε στο ακόλουθο ερωτηματολόγιο. Τα αποτελέσματα της έρευνας μας θα παρουσιαστούν με συνθετική μορφή στην ιστοσελίδα του δικτύου (http://allies.alliance21.org/charter/) και θα χρησιμεύσουν για να σχεδιάσουμε τις επόμενες παρεμβάσεις μας.

Επίθετο:	
	
Όνομα:		Ηλικία:	
	
Ειδικότητα / Επάγγελμα:	

	
Φορέας / Θέση στο φορέα:	

	
Στοιχεία επικοινωνίας:
(Δ/νση, fax, e-mail)	

	
Μπορούμε να δημοσιοποιήσουμε τα στοιχεία σας και απαντήσεις που δώσατε σε ερωτήματα αυτού του ερωτηματολογίου, όταν θα παρουσιάσουμε τη σύνθεση των απαντήσεων (μέσω Ιντερνετ και δημοσιεύσεων);	
ΝΑΙ		ΟΧΙ		Μερικά μόνο στοιχεία – 
Ονοματεπώνυμο / e-mail / …
Σημειώστε ποια		

1		
Όταν ακούτε τη λέξη «ευθύνη» τι σημαίνει αυτό για σας; Μπορείτε να δώσετε έναν ορισμό;	

	
Η «υπευθυνότητα» τι είναι;	

	
Ή αν θέλετε, μπορείτε να δώσετε κάποια παραδείγματα ευθυνών;
-	ευθυνών που εσείς έχετε στην προσωπική ή επαγγελματική σας ζωή
-	ευθυνών που έχουν οι άλλοι γύρω σας, άτομα ή επαγγελματικές ή κοινωνικές ομάδες
Σημειώστε απέναντι σε ποιον έχετε (ή έχουν οι άλλοι) την κάθε ευθύνη.	

	
Ή αν θέλετε, μπορείτε να αναφέρετε ποιές είναι οι πρώτες λέξεις που σας έρχονται στο μυαλό όταν ακούτε τη λέξη αυτή. Αναφέρετε 5 λέξεις ή εκφράσεις.	

	
2		
Με ποιον τρόπο αναλαμβάνετε τις ευθύνες σας για ζητήματα που προκύπτουν στην καθημερινή σας ζωή;
-	στο επίπεδο της προσωπικής σας ζωής;	

	
-	στον επαγγελματικό σας χώρο;	

	
Τι θα θέλατε να πράξετε παραπάνω, αν είχατε αυτή τη δυνατότητα;	

	
Τι σας εμποδίζει να το κάνετε;	

	
Γύρω μας μπορούμε να βρούμε πολλά παραδείγματα αδιαφορίας των γύρω μας για ζητήματα πέρα από την καθημερινή τους ζωή και πολλά παραδείγματα ανεύθυνης συμπεριφοράς.
Τι ευθύνεται για αυτή την αδιαφορία και αυτή την ανευθυνότητα;	

	
3		
Πιστεύετε ότι στην καθημερινή σας ζωή έχετε κάποιο βαθμό ευθύνης για θέματα που δεν σχετίζονται με την προσωπική – οικογενειακή ή την επαγγελματική σας ζωή;

Όπως για παράδειγμα, για το ρατσισμό που υπάρχει γύρω μας απέναντι στους μετανάστες – ιδιαίτερα τους Αλβανούς, για τον πόλεμο στο Ιράκ, για την ατμοσφαιρική ρύπανση, για τις κλιματικές αλλαγές, για τη διαφθορά στο δημόσιο, για τη σπατάλη του νερού, για την παρανομία που διαπιστώνουμε γύρω μας σε οικιστικά θέματα («τα αυθαίρετα»), για το ζήτημα της μετανάστευσης …

Ας πάρουμε ένα από αυτά τα θέματα – αυτό της διαφθοράς στην Ελλάδα.

Διαβάστε το παρακάτω κείμενο (προέρχεται από άρθρα που παρουσιάστηκαν στις εφημερίδες τον τελευταίο καιρό και από δική μας έρευνα).	

Ελλάδα, η χώρα των ανεφάρμοστων νόμων

Δεν πάσχουμε από νόμους. Νόμους έχουμε. Το πρόβλημα είναι ότι δεν τους εφαρμόζουμε. Στη χώρα μας, όπου το ιδιωτικό και συντεχνιακό συμφέρον προηγούνται «κατά παράδοση» του συλλογικού, πολλοί είναι οι κανόνες Δικαίου που μένουν γράμμα κενό. 

Ως άτομα χτίζουμε αυθαίρετες κατασκευές ή κάνουμε άλλες παρανομίες, με τη δικαιολογία ότι το ίδιο κάνουν και άλλοι πολλοί.
Ως διοικητική εξουσία αδιαφορούμε για τις αποφάσεις του Αρείου Πάγου ή του Συμβουλίου της Επικρατείας και έμμεσα καταλύουμε το κύρος του δικού μας ρόλου.

Ως κράτος- μέλος της Ε.Ε., συχνά νομοθετούμε απλά και μόνο επειδή είμαστε υποχρεωμένοι, χωρίς στη συνέχεια να θέτουμε τους νόμους αυτούς σε εφαρμογή ή να τους τηρούμε.
Ως πολιτική εξουσία αφήνουμε εξωθεσμικούς παράγοντες να εξυπηρετούν τα συμφέροντα τους και διασυρόμεθα στη συνείδηση της κοινής γνώμης.

Η πολεοδομική νομοθεσία παραβιάζεται στη χώρα μας, όχι μόνο από ιδιώτες «σε συνεργασία» με υπαλλήλους δημοσίων υπηρεσιών, αλλά και από τις πολιτικές ηγεσίες. Το ίδιο το κράτος επιβραβεύει τους παρανόμους, εξομειώνοντας τους με τους νόμιμους πολίτες. Το πιο κραυγαλέο παράδειγμα αυτής της συμπεριφοράς είναι η «νομιμοποίηση» των αυθαιρέτων: κατοικίες ή άλλες κατασκευές, που έχουν χτιστεί χωρίς οικοδομική άδεια, σε δημόσιες εκτάσεις, σε προστατευμένες περιοχές, σε ακτές ή σε δάση. Υπολογίζονται σε ένα εκατομμύριο και τα περισσότερα από αυτά έχουν «νομιμοποιηθεί» (και συνεχίζουν να «νομιμοποιούνται»), κατά κύματα, με ειδικές ρυθμίσεις, συνήθως κατά τις προεκλογικές περιόδους, με μοναδική τιμωρία ένα σχετικά χαμηλό πρόστιμο.

Οι γνωμοδοτήσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας προσφέρουν συγκεκριμένα παραδείγματα της ευθύνης του ίδιου του κράτους για πράξεις και παραλείψεις του που χειροτερεύουν την υποβάθμιση του περιβάλλοντος. Το 2002, εξετάζοντας το σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος για τη χωροθέτηση δραστηριοτήτων στο νησί της Νάξου, το Συμβούλιο Επικρατείας παρατηρούσε ότι ολόκληρες παράγραφοι του Διατάγματος ήταν «μη νόμιμες». Το Διάταγμα προέβλεπε τον καθορισμό ζωνών προστασίας κατά μήκος των ακτών, που περιελάμβαναν αλυκές, όπου θα απαγορευόταν κάθε είδους δόμηση. Το Συμβούλιο Επικρατείας παρατήρησε ωστόσο, ότι το Διάταγμα προέβλεπε εξαιρέσεις για ορισμένες τουριστικές περιοχές, παρόλο που αυτές συγκέντρωναν όλες τις προϋποθέσεις για να προστατευτούν. Το Συμβούλιο σημείωσε στη γνωμοδότηση του ότι με τη διάταξη αυτή «νομιμοποιείται» εκ των υστέρων η καταστροφή των οικοσυστημάτων που έχει ήδη συμβεί, ακριβώς λόγω της ανοχής που έχει δείξει έως σήμερα η Διοίκηση.

Κατ’αρχήν, εσείς, νοιώθετε υπεύθυνος για τα ζητήματα που θίγει αυτό το άρθρο;	

	
Εάν ναι, για ποιό πράγμα; Για ποιόν; Γιατί;	

	
Απέναντι σε ποιόν; Σε τι;	

	
Μέχρι ποιό σημείο πιστεύετε ότι επεκτείνεται η ευθύνη σας;	

	
Αν δεν νοιώθετε ότι έχετε κάποια ευθύνη, γιατί συμβαίνει αυτό;	

	
Σ’αυτή την περίπτωση, ποιός είναι (ή ποιοί είναι) ο υπεύθυνος (οι υπεύθυνοι); Γιατί;	

	
Απέναντι σε ποιόν; Σε τι;	

	
Μπορείτε να δώσετε άλλα παραδείγματα προβλημάτων τέτοιου είδους για τα οποία εσείς νοιώθετ ότι έχετε κάποια ευθύνη;
Μπορείτε να δώσετε παραδείγματα ενεργειών που εσείς ο ίδιος κάνετε για τέτοια ζητήματα;	

	
Μέχρι ποιο σημείο νοιώθετε ότι μπορείτε να δράσετε;
Τι σας εμποδίζει να δράσετε περισσότερο;	

	
Με ποιον τρόπο θα μπορούσατε να ξεπεράσετε τα εμπόδια που σας εμποδίζουν να δράσετε περισσότερο;
Σε αυτή την περίπτωση, τι άλλο παραπάνω θα θέλατε να κάνετε;	

	
4		
Η «Χάρτα των ευθυνών του ανθρώπου» είναι ένα κείμενο αναφοράς, που δημιουργήθηκε μέσα από μια μακρά διαδικασία διαλόγου, όπου συμμετείχαν εκατοντάδες άτομα, από όλες τις ηπείρους.
Διαβάστε τις αρχές της Χάρτας.

ΧΑΡΤΑ ΤΩΝ ΕΥΘΥΝΩΝ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

*Για να αντιμετωπίσουμε τις σύγχρονες προκλήσεις είναι σημαντικό να ενώσουμε τις 
δυνάμεις μας για μια κοινή δράση, αλλά και να αξιοποιήσουμε την πολιτισμική μας 
διαφορετικότητα. 

* Η αξιοπρέπεια  του κάθε ανθρώπου συνεπάγεται ότι ο ίδιος θα πρέπει να συμβάλει 
στην ελευθερία και την αξιοπρέπεια των άλλων. 

*Διαρκής ειρήνη δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς την ύπαρξη δικαιοσύνης που να σέβεται 
την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και τα ανθρώπινα δικαιώματα.

*Για να εξασφαλιστεί η πλήρης ανάπτυξη της ανθρώπινης προσωπικότητας, θα πρέπει 
να εξασφαλιστουν οι μη υλικές προσδοκίες της, με τον ίδιο τρόπο όπως και οι υλικές 
της ανάγκες.

*Η άσκηση της ισχύος μπορεί να είναι νόμιμη μόνο εφόσον εξυπηρετεί το κοινό καλό, 
και εφόσον ελέγχεται από εκείνους επί των οποίων ασκείται. 

*Η κατανάλωση των φυσικών πόρων για την κάλυψη των ανθρωπίνων αναγκών 
πρέπει να ενσωματωθεί σε μια ευρύτερη προσπάθεια ενεργούς προστασίας και 
συνετής διαχείρισης του περιβάλλοντος.

*Η αναζήτηση της ευημερίας δεν είναι δυνατόν να διαχωριστεί από τη δίκαιη κατανομή 
του πλούτου.

*Η ελευθερία της επιστημονικής έρευνας προϋποθέτει ότι αυτή η ελευθερία θα πρέπει 
να υπόκειται σε ηθικά κριτήρια.

*Οι γνώσεις και η τεχνογνωσία αποκτούν το πραγματικό τους νόημα μόνο όταν 
μοιράζονται και όταν χρησιμοποιούνται στην υπηρεσία της αλληλεγγύης, της 
δικαιοσύνης και της καλλιέργειας της ειρήνης.

*Όσον αφορά τις  αποφάσεις που σχετίζονται με βραχυπρόθεσμες προτεραιότητες, 
πρέπει να λαμβάνεται η προφύλαξη να αξιολογούνται οι μακροπρόθεσμες συνέπειες 
τους,  με τους πιθανούς κινδύνους τους και τις αβεβαιότητές τους. 
	
Ποιά είναι η γνώμη σας; Νομίζετε ότι ένα τέτοιου είδους κείμενο είναι απαραίτητο; χρήσιμο; Γιατί;	

	
Σε τι θα μπορούσε να χρησιμεύσει ένα τέτοιο κείμενο;	

Α. Για παράδειγμα, κάποιοι από αυτούς που έγραψαν το κείμενο αυτό, πιστεύουν ότι το κείμενο θα μπορούσαν να το υιοθετήσουν όλες οι κυβερνήσεις, οι Δήμοι και άλλοι τέτοιοι θεσμοί και να αποτελεί ένα κείμενο δεσμευτικό, όπως είναι η Χάρτα των δικαιωμάτων του ανθρώπου του ΟΗΕ.
Ποιά είναι η γνώμη σας;

Β. Άλλοι πιστεύουν ότι θα ήταν πιο χρήσιμο να το υιοθετήσουν διάφορες επαγγελματικές ομάδες (όπως π.χ. οι δικαστικοί, οι πολιτικοί μηχανικοί, κλπ) και αυτό το κείμενο να τους δεσμεύει στην άσκηση του επαγγελματός τους. Θα μπορούσε δηλαδή να αποτελέσει κάτι σαν τον όρκο του Ιπποκράτη, που δίνουν οι γιατροί όταν ξεκινάνε το επάγγελμα τους.
Ποια είναι η γνώμη σας;

Γ. Άλλοι πιστεύουν ότι θα ήταν πιο χρήσιμο ακόμη να χρησιμοποιηθεί αυτό το κείμενο απλά και μόνο για να εκπαιδεύσουμε τους νέους μας, ώστε να είναι υπεύθυνοι στη ζωή τους. Θα μπορούσαμε να ξεκινήσουμε ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα στα σχολεία για την έννοια της υπευθυνότητας. Αυτό το κάνουν ήδη οι συνεργάτες μας από τη Βραζιλία, που έχουν ξεκινήσει ένα τέτοιο πρόγραμμα σε χιλιάδες γυμνάσια.
Επίσης, εκτός από τα παιδιά, θα μπορούσαμε – με ένα τέτοιο κείμενο – να ευαισθητοποιήσουμε τους ενήλικες για να μάθουν να φέρονται περισσότερο υπεύθυνα στην καθημερινή τους ζωή. 
Ποια είναι η γνώμη σας;

	
Αυτή η συγκεκριμένη «Χάρτα» σας φαίνεται καλογραμένη;
Υπάρχει κάτι που θέλετε να κριτικάρετε;
Σε ποιά σημεία συμφωνείτε; Σε ποιά σημεία διαφωνείτε;
Τι πιστεύετε ότι θα πρέπει να αλλάξει; Τι πιστεύετε ότι θα πρέπει να προστεθεί;	

	

Ευχαριστούμε για τη συνεργασία!